Бөек Инкогнито (12+)

2026 елның 15 августында шотланд язучысы, шагыйре, тарихи роман жанрына нигез салучы булып саналучы тарихчы һәм адвокат Вальтер Скоттның (1771–1832) тууына 255 ел тула. Вальтер Скотт Эдинбургта бай юрист гаиләсендә туа. Ул 13 бертуган балаларның тугызынчысы була, ләкин аларның бары алтысы гына исән кала. 1772 елның башында әдәбиятның булачак даһие балалар параличы белән авырый башлый, бу исә уң аягының хәрәкәтчәнлеген югалтуга китерә һәм аны гомерлеккә аксак итә.
Яшьтән үк Скотт үзенең тере акылы һәм искиткеч хәтере белән тирә-юньдәгеләрне таң калдыра. Ул, антик авторларны да кертеп, күп укыган, шулай ук романнар һәм поэзия, бигрәк тә Шотландия балладалары һәм риваятьләре белән мавыккан. Көллияттә үк ул альпинизм белән шөгыльләнә башлаган, бу аңа физик формасын ныгытырга һәм яшьтәшләре арасында тарихлар сөйли белүе аркасында популярлашырга ярдәм иткән.
1792 елда Скотт Эдинбург Университетында адвокат исеменә имтиханны уңышлы тапшыра һәм үзенең юридик карьерасын башлый. Хезмәтенең беренче елларында ул еш кына Шотландия буйлап сәяхәт итә, үткән заман геройлары турында халык риваятьләрен һәм балладаларын җыя. Шул ук чорда ул немец поэзиясе белән мавыга һәм хәтта аноним рәвештә Готфрид Бюргерның «Ленор» балладасы һәм Иоганн Вольфганг Гетеның «Гец Фон Берлихинген» драмасы тәрҗемәләрен бастырып чыгара.
Яшь чагында Вальтер Скотт җавапсыз мәхәббәт кичерә. Ләкин 1797 елда ул үзенең бәхетен Шарлотта Карпентерга өйләнеп таба. Аларның никахы озак һәм бәхетле була, һәм аларның дүрт баласы туа.
Скотт шау-шулы югары җәмгыять чараларыннан кача һәм якыннары арасында ялгызлыкны өстен күрә. Бик зур популярлыкка карамастан, ул гаилә кыйммәтләренә тугры калган.
1802-1803 елларда Скотт «Песни шотландской границы» исемле ике томлык Шотландия халык балладалары җыентыгын бастыра, ул аңа шактый танылу китерә.
Скотт үзенең әдәби карьерасын шагыйрь буларак башлый, «Песнь последнего менестреля», «Мармион» һәм «Дева озера» кебек берничә романтик поэма иҗат итә. Бу әсәрләр лиро-эпик поэма жанрын популярлаштыра.
Скоттның беренче тарихи романы «Уэверли, или Шестьдесят лет назад», аноним рәвештә 1814 елда басылып чыга. Ун елдан артык алдагы романнар “Уэверли” романын тудыучы” исеме астында чыга, һәм укучылар авторны «Бөек Инкогнито» дип атый.
Скоттның әсәрләрен ике төп төркемгә бүлеп була: Шотландиянең үткәненә багышланганнары («Гай Мэннеринг», «Роб Рой», «Пуритане»), Англия һәм башка Европа илләре тарихына кагылышлылары («Айвенго», «Квентин Дорвард», «Вудсток»).
Скоттның башка күренекле хезмәтләреннән «Эдинбург төрмәсе»н (1818), «Наполеон Бонапарт тормышы»н (1827) һәм «Шотландия тарихы»н (1830) аерып күрсәтергә була.
Скотт тарихи фактларны сәнгать уйдырмасы белән оста тоташтыра, укучыларны мавыктырып кына калмый, ә бәлки үткәнгә чумдыра торган әсәрләр иҗат итә. Аның романнары тарихи роман жанры эталоны булды һәм әлегә кадәр популяр булып кала бирә. Скотт иҗаты Европа һәм Америка әдәбиятына сизелерлек йогынты ясый.
Вальтер Скотт юридик, сәяси һәм иҗтимагый тормышта актив катнаша. 1806 елдан ул сессион суд сәркатибе һәм Шериф урынбасары булып эшли. Консерватив партиянең даими әгъзасы буларак, ул 12 ел дәвамында Эдинбург король җәмгыятен җитәкли. Шунысы кызык, аның мавыгуларының берсе антиквариат була, һәм 1827-1829 елларда ул Шотландия антикварлар җәмгыяте вице-президенты вазыйфасын башкара.
Гомеренең ахырына язучының сәламәтлеге шактый начарлана. 1830-1831 елларда ул өч инсульт кичерә. Вальтер Скотт 1832 елның 21 сентябрендә үз утарында инфаркттан вафат була, хәзер анда бөек язучыга багышланган музей урнашкан.